ਦਸੰਬਰ 23, 2008 

ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ

                                                                                                    -ਪ੍ਰੇਮ ਮਾਨ

ਥੋੜੇ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਘਿਨਾਉਣੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਮੁੰਬਈ ਹੋਵੇ, ਦਿੱਲੀ ਹੋਵੇ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਹੋਵੇ, ਲੰਡਨ ਹੋਵੇ, ਮੈਡਰਿਡ (ਸਪੇਨ) ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਬਾਲੀ (ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ) ਹੋਵੇ, ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਰੇ ਮਾਸੂਮ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸਭ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਸਿਰਫ਼ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੈਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰ ਆਖ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਘਿਨਾਉਣੇ ਕੰਮ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜਿੰਨੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਇਹ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਿੰਦਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਪਿਆਰ। ਇਹ ਲੋਕ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਲਾ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਕੀਲੀ ਤੇ ਟੰਗ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।

              ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਤੋਂ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਨੂੰ ਖੂਨ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਮਾਸੂਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਨਹਾਉਂਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਬਜ਼ੁਰਗ, ਜੁਆਨ, ਪਿਓ, ਭਰਾ, ਪਤੀ, ਬੱਚੇ, ਔਰਤਾਂ, ਮਾਵਾਂ, ਭੈਣਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ, ਬੱਚੀਆਂ ૶ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਸਿਰਫ਼ ਬੇਜਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੀ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੋਈ ਸੋਗ, ਸ਼ਰਮ, ਜਾਂ ਪਛਤਾਵਾ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਕਹਿ ਕੇ ਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੰਦੇ। ਇਹ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਤਲਬਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਜਿੰਨੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮਾਸੂਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਨੁਹਾਓ ਅਤੇ ਮਸੂਮਾਂ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਮਾਰੋ। ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ ਲੈ ਕੇ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾਓ। ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਬਾਕੀ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਕਾਫ਼ਰ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਧਰਮ ਘਟੀਆ ਧਰਮ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਅੱਛੇ ਇਨਸਾਨ ਨਾ ਬਣੀਏ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਭਾਵੇਂ ਲੱਖ ਕਹੀ ਜਾਈਏ।

              ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਲੜਾਈ ਝਗੜੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਹੀ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਧਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੜਾਈ ਝਗੜੇ ਇਕ ਦਮ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣ। ਕੱਟੜਤਾ ਹਰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹਰ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਫ਼ਰਕ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੱਟੜਤਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਦਰਮਿਆਨੀ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੀਡਰ, ਡਿਕਟੇਟਰ, ਜਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਸ ਕੱਟੜਤਾ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਾਦ ਲਈ ਵਰਤਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿਓਂਕ ਬਣ ਕੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਇਨਸਾਨ, ਲੀਡਰ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਸਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਇਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀਲੇ ਵਰਤ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਪੁੱਟਦੇ। ਹਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਸਜਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ।

              ਗਰੀਬੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਇਸ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੜਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੀਡਰਾਂ ਪਿੱਛੇ ਝੱਟ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਲੀਡਰ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਾਦ ਲਈ, ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਬ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰ ਕੇ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਨਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

              ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮਦਰੱਸੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਹਰ ਹੀਲੇ ਬੰਦ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮੁਲਕ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕਮੁੱਠ ਹੋ ਕੇ ਖੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਸਕੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਮੁਲਕ ਵਿਰੁੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਰੂਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਉਸ ਮੁਲਕ ਨਾਲ ਜਾ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੇ ਰੂਸ ਕਿਸੇ ਮੁਲਕ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਇਸਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ, ਚੀਨ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਮੁਲਕ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਕਮੁੱਠ ਹੋ ਕੇ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਮੁਲਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਪੁੱਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

              ਮੁਸਲਮ ਧਰਮ ਸ਼ਾਇਦ ਉਤਨਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ ਜਿੰਨੇ ਬਾਕੀ ਧਰਮ। ਮੈਂ ''ਸ਼ਾਇਦ" ਸ਼ਬਦ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਹੱਕ ਨਹੀਂ। ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਸਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਆਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬੱਚੇ ਮੇਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਬੱਚੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੇ ਇਨਸਾਨ ਹਨ। ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ-ਪਲੀ ਇਕ ਅਫ਼ਗਾਨੀ ਬੱਚੀ ਮੇਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁੱਲੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਹੈ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੁਝ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਟੇ ਨਾਲ ਪਰੇਥਣ ਵੀ ਰਗੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਬਾਕੀ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਇਵਜ਼ਾਨਾ ਭਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਪਿੱਛੇ ਵਲ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਲੇ ਲੋਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਿਨਾਉਣੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇੰਜ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਅਮਰੀਕਨ ਲੋਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਧਰਮ ਅਪਨਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਹਟ ਗਏ ਹੋਣ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਠੇਸ ਹੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

              ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਨਿੰਦਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

   ਦਸੰਬਰ 24, 2008 

              ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਭਲਾ ਹੈ।

                                                                               -ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ

ਮੁੰਬਈ ਤੇ ਹੋਏ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਹੀ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ  ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਇੱਕ ਕਰਾਰਾ ਝਟਕਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅੱਤਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਅੱਤਵਾਦ ਨੇ ਸਾਡੇ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਫੰਨ ਨਾਲ ਡੰਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਤਵਾਦ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਏਨਾ ਘਾਤਕ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਨੱਥ ਨਾ ਪਾਈ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਮੁੱਚੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿਗਲ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਕਲੰਕ ਇਹ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਊਆ ਬਣ ਜਾਣਗੇ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਬੇਸ਼ਕ ਇਹ ਅੱਤਵਾਦੀ ਵਰਤਾਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮਾਰੂ ਨਤੀਜੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਕਰਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਨੱਪਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧਦੀ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

              ਅੱਤਵਾਦ ਨੂੰ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਭਾਸਦਾ। ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਤਾਂ ਮਾੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਲੇਕਿਨ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਅੱਤਵਾਦ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਉਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਧਰਮ ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਕੱਟੜਤਾ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਤੋਰਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਉਪਜੇ ਸਗੋਂ ਇਹ ਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ ਜੋ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਧਰਮ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ।  ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਧਰਮ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ:

                        ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤ ਸਭੈ ਏਕੈ ਪਹਿਚਾਨਬੋ॥

              ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪਾਉਣ ਲਈ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਇਕ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਕਈ ਹੈਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਪਾਇਆ ਸੀ।

              ਸੋ ਆਓ! ਅੱਤਵਾਦ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਕ ਲਹਿਰ ਸਿਰਜੀਏ। ਇਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰੀਏ। ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਬੜੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਘਰ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ  ਅੱਗ ਭਾਂਬੜ ਬਣ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਭਲਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਭਲਾ ਹੈ।

   ਦਸੰਬਰ 24, 2008 

ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਦਿਲ  ਦੀਆਂ

                                                                                     -ਰੋਜ਼ੀ ਸਿੰਘ  

ਬੰਬ ਫਟਿਆ, ਮਾਸ ਦੇ ਲੋਥੜੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਖਰ ਗਏ, ਚੀਕ ਚਿਹਾੜਾ, ਭਗਦੜ ਮੱਚੀ ਲੋਕ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਉਂਣ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜੇ । ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੰਬ ਫੱਟਿਆ, ਨਾਲੀਆਂ 'ਚ ਵਹਿੰਦਾ ਪਾਣੀ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਮਾਸੂਮ ਬਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਆਸਮਾਨ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੰਬ ਫਟਿਆ, ਚੰਗੇ ਭਲੇ ਸੁੰਦਰ ਜੁੱਸੇ ਲੋਥਾਂ 'ਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਏ । ਕਿਸੇ ਮਾਂ ਦੀ ਕੁੱਛੜੋਂ ਬਾਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਕਿਸੇ ਪਿਓ ਦੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲੋਂ ਮਾਸੂਮ ਧੀ ਵਿਛੜ ਗਈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੰਬ ਫਟਿਆ, ਤੇ ਭੀੜ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨੀ ਜਿੰਦਗੀਆਂ ਦੇ ਚੀਥੜੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਠ ਗਏ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਸੁਹਾਗ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਬਾਪ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਭਰਾ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਚਾਚਾ, ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਲਥਪਥ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਪਿਆ ਤੜਫਨ ਲੱਗਾ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਖ਼ਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਖ਼ਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਮੰਜਿਰ ਏਨਾ ਭਿਆਣਕ ਕਿ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਵੀ ਪਿਘਲ ਗਏ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 5-5 ਲੱਖ ਤੇ ਜਖ਼ਮੀਆਂ ਨੂੰ 1-1 ਲੱਖ ਰੁਪੈ ਦੇਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਨੇਤਾ ਲੋਕ ਟੀ.ਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਮਾਇਕਾਂ ਪਿੱਛੇ ਮੂੰਹ ਛੁਪਾ ਕਿ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਖਤ ਸਜਾ ਦੇਣ ਦੇ ਖੋਖਲੇ ਜਿਹੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰਕੇ ਬੁਲਿਟ ਪਰੂਫ਼ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਬੰਬਾਂ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖੋਹ ਲਿਆ....! ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ਖ਼ਬਰ ਏ। ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਮਾਨ ਲੈਣ ਗਿਆ ਫਿਰ ਵਾਪਿਸ ਨਾ ਪਰਤਿਆ, ਕੋਈ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦੁੱਧ ਦਾ ਪੈਕਟ ਲੈਣ ਗਈ ਲੋਥ ਬਣ ਗਈ। ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਬਜੁਰਗ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਸਤੇ ਦਾਰੂ ਲੈਣ ਗਿਆ ਜਾਨ ਗਵਾ ਬੈਠਾ, ਤੇ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਘਰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ/ਕਾਰ ਤੇ ਗਿਆ ਫਿਰ ਮੁੜ ਘਰ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜੇ ਨਾ ਮੁੜਿਆ। ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਸਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਰੋਣਿਆਂ ਨੇ ਮੱਲ ਲਈ, ਜਿਹੜੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਗਨ ਮਨਾਏ ਜਾਣੇ ਸਨ ਉਥੇ ਮਕਾਣਾਂ ਆਣ ਢੁੱਕੀਆਂ। ਕਲੀਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਪਿੱਟ ਪਿੱਟ ਕੇ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਾਏ...! ਰੱਬਾ ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ । ਦਿਲ 'ਚੋਂ ਇਹ ਹੌਕਾ ਨਿਕਲ ਕੇ ਫਿਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ।

             ਕਿੰਨ੍ਹੇ ਬਣਾਇਆ ਏ ਇਹ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਨ ? ਕੌਣ ਨੇ ਇਹ ਬੰਬ ਚਲਾਉਂਣ ਵਾਲੇ ? ਕੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ? ਕਿਸੇ ਦੇ ਭਰਾ ਨਹੀਂ ? ਕਿਸੇ ਦੇ ਸ਼ੌਹਰ ਨਹੀਂ ? ਬੇਦੋਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਕੀ ਲੱਭਾ ਇਹਨਾਂ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ? ਆਪਣੇ ਜਿਗਰ ਦਾ ਟੁੱਕੜਾ ਗਵਾ ਚੁੱਕੀ ਕਿਸੇ ਮਾਂ ਦੇ ਦਿਲੋਂ ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਵਾਲ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਠਦੇ ਤੇ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ । ਕੌਣ ਦੇਵੇ ਝੱਲੀ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ....? ਕੌਣ ਸਮਝਾਵੇ ਅਭਾਗਣ ਨੂੰ ਕੇ ਜਵਾਬ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਹੈ ਈ ਨਹੀਂ ਏ.....! ਖੁਦਾ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਇਸ ਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸਾਜਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇਨਸਾਨ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਹੈਵਾਨ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਾ ਏ ਕਿੰਨੀ ਹੈਰਾਨਗੀ ਦੀ ਗੱਲ ਏ। ਕੀ ਇਹ ਹੈਵਾਨ ਸਾਰੀ ਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਣਗੇ...? ਕੀ ਕੋਈ ਜਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ...? ਕੀ ਖਲਕਤ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਏ...?

              ਗੱਲ ਸਿਰਫ ਜ਼ਜਬਾਤਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਈ ਸਿਰਫ ਇਨਸਾਨੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਕਤਲੋਗਾਰਤ ਦੀ ਏ, ਸਗੋਂ ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਇਹ ਵੇ ਬਈ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਇਹ ਖੂਨੀਂ ਦੈਂਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਨਦਨਾਉਂਦਾ ਫਿਰਦੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਸਦੇ ਖਾਤਮੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਦੋਂ ਸੂਚੇਤ ਹੋਵਾਂਗੇ। ਦੁਨੀਆਂ 'ਤੇ ਸਿਰਫ ਅਮਰੀਕਾ ਹੀ ਏ ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਖਿਲਾਫ ਲੜਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਸੇ ਖਰਚਦੈ ਤੇ ਸਾਲ 2001 ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡੀ ਵਾਰਦਾਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਸਤੇ 51 ਹਜਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪੈ ਹਰ ਸਾਲ ਖਰਚ ਰਿਹੈ, ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮਾਰਚ 2006 ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਨਸੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ 20 ਜਾਨਾਂ ਗਈਆਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ, ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਧਮਾਕੇ ਹੋਏ, ਜੁਲਾਈ 2006 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਧਮਾਕੇ ਹੋਏ ਜਿਥੇ 150 ਜਾਨਾਂ ਗਈਆਂ ਤੇ 300 ਤੋ ਵੱਧ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਏ, ਸਤੰਬਰ 2006 ਮਾਲੇਗਾਂਵ ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਫਟ ਗਏ ਤੇ 40 ਲੋਕ ਜਾਨ ਤੋਂ ਹੱਥ ਧੋ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ, ਫਰਵਰੀ 2007 ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਬੰਬਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 70 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ 132 ਤੋ ਵੱਧ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ ਅਗਸਤ 2007 ਨੂੰ ਹੈਦਰਬਾਦ ਵਿੱਚ 40 ਲੋਕ ਬੰਬਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮੌਤ ਦੀ ਨੀਂਦ ਸੌਂ ਗਏ ਤੇ 50 ਲੋਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ, ਨਵੰਬਰ 2007 ਵਾਰਾਨਸੀ, ਲਖਨਾਊ ਵਿਖੇ ਬੰਬ ਫਟਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 13 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ, ਮਈ 2008 ਨੂੰ ਜੈਪੁਰ ਵਿਖੇ ਇਹ ਖੂਨੀ ਬੰਬ ਕਾਂਡ ਵਾਪਰ ਗਿਐ। ਜੁਲਾਈ 2008 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਬੰਬਾਂ ਦੇ ਧਮਾਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਹੁਣ ਫਿਰ 14 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬੰਬਾਂ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਕਈ ਬੇਦੋਸੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾ ਗਵਾ ਬੈਠੇ, ਕੀ ਇਹ 51 ਹਜਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪੈ ਵਿਅਰਥ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੇ....? ਇਹ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਏ। ਇਥੇ ਮੈਂ ਨਵੀਂ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਜਰੂਰ ਕਰਾਂਗਾ:  

ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ,

ਖੂਨ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਏ,

ਆਖਦੇ ਨੇ ਕੇ,

ਆਰ.ਬੀ.ਸੀ. ਸੈਲ ਖੂਨ ਨੂੰ

ਸਫੇਦ ਨਈਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ

ਪਰ ਪਤਾ ਈ ਨਾ ਲੱਗਾ,

ਕਦ ਸਾਰੇ ਆਰ.ਬੀ.ਸੀ ਮਰ ਮੁੱਕ ਗਏ,

ਤੇ ਖੂਨ ਸਫੇਦ ਹੋ ਗਿਆ,

ਨਈਂ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਵੱਲੋਂ

ਕਦੀ ਮੰਦਿਰ, ਕਦੀ ਮਸਜਿਦ

ਤੇ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ੈਅ ਦੇ ਨਾਂ ਤ

ੇਇਨਸਾਨ ਦਾ ਡੋਲ੍ਹਿਆ ਖੂਨ

ਨਜਰੀਂ ਨਾ ਆਉਂਦਾ।

ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਖੂਨਹੰਝੂਆਂ ਜਿਹਾ ਏ,

ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਰੰਗ ਨਹੀਂ

ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਆਪਣਾ

ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦਾ,

ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਾਂ

ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ,

ਕੋਈ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ,

ਕੋਈ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ

ਦੀ ਲਾਸ਼ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਵਿਰਲਾਪ

ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦੀ।

ਲਾਲ ਹਨੇਰੀ ਚੜੀ ਏ,

ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ 

ਖ਼ਬ਼ਰ ਨਸ਼ਰ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ,

ਪਰ ਨਈਂ ਹੁਣ ਤਾਂ

ਰੋਜ਼ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ,

ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ

ਖ਼ਬ਼ਰ ਹੁੰਦੀ ਏ

ਲਾਲ ਹਨੇਰੀ ਵੀ ਕੀ ਕਰੇ

,ਵਿਚਾਰੀ ਡਰ ਜਾਂਦੀ ਏ

ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਵਾਂਗ

ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਵੀ

ਕਤਲ ਨਾ ਕਰ ਦੇਵੇ।  

            ਬੰਬ ਕਿਤੇ ਵੀ ਫਟੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਏ ਤੇ ਚਾਹੇ ਜੈ-ਪੁਰ, ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਦਰਦਨਾਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਿਰਜ ਜਾਂਦਾ ਏ, ਕਿੰਨੇ ਦਿਲ ਵਲੂੰਧਰੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਚੀਕਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਮਾਤਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਲਾਚਾਰ ਲੋਕ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜਿੰਦਗੀ ਜਿਉਂਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਕੀ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਖੂਨ ਸਫੇਦ ਹੋ ਗਿਆ ਏ...? ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸਫੇ ਰੋਜ਼ ਹਿੰਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਏ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਪਿਆਰ, ਮੁਹੱਬਤ, ਮੋਹ, ਕਿਥੇ ਗਏ ਇਹ ਸਭ....? ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਡੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਸੰਗੀਨਾਂ ਦੇ ਸਾਏ ਹੇਠ ਤੜਪਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ...?

             ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਲੜੀਆਂ ਤੇ ਡਾਢੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਗਲਾਂ ਤੇ ਫਿਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਕੋਲੋ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਜਾਦ ਕਰਵਾਇਆ। ਲੱਖਾਂ ਕੀਮਤੀ ਜਾਨਾਂ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾ ਤੋੜ ਸਕਿਆ। ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਵਾਹ ਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਾਤੀਵਾਦ, ਫਿਰਕਾਪਰਸਤੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਊਚ-ਨੀਚ, ਨਕਸਲਵਾਦ, ਕੌਮਾਂ ਮਜਹਬਾਂ, ਬੋਲੀ/ਭਾਸ਼ਾ ਅਧਾਰਿਤ ਕਈਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਕੰਡੇ ਅਪਣਾਉਂਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਾ ਭੜਕਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਫਿਰਾਖਦਿਲੀ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਨੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਸਾਡੀ ਇਹ ਫਿਰਾਖਦਿਲੀ ਕਿਤੇ ਸਾਡੀ ਕਮਜੋਰੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਗਈ....? ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਰੁਕਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ ਪਈ... ਤੇ ਅਸੀਂ ਇਖਲਾਕ ਦਾ ਢੋਲ ਵਜਾਈ ਜਾਂਦੇ ਆਂ। ਸਾਡੀਆਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝਾਂ, ਦਿਲੀ ਮੋਹ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਵੇਸਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬੈਠੀਆਂ ਨੇ। ਕਦ ਬੰਦ ਹੋਏਗੀ ਇਹ ਖੂਨੀ ਖੇਡ....? ਕੀ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬੰਬਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਰਹਾਂਗੇ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅੱਜ ਜਿਥੇ ਅਸੀਂ ਬੈਠੇ ਆਂ ਉਹ ਥਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਮੌਤ ਦਾ ਛਲੇਡਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਆ ਸਕਦੈ। ਜੇ ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਦਾ ਘਰ ਤਬਾਹ ਹੋਇਐ ਤਾਂ ਕੱਲ ਨੂੰ.....! ਪਾਤਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਗਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਨੇ :

                    ਲੱਗੀ  ਜੇ  ਤੇਰੇ  ਕਾਲਜੇ  ਹਾਲੇ  ਛੁਰੀ  ਨਹੀਂ

                    ਇਹ ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬੁਰੀ ਨਹੀਂ।  

             ਸੋ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਤਨ-ਦਰੂਸਤ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਾਂ। ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਅੱਜ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਅਮਨ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਇੱਕ 'ਅਮਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ' ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇ ਹਰ ਬਾਸ਼ਿੰਦਾ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਉਮਰ ਚਾਵਾਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭੋਗ ਕੇ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸਾਨੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਹਰੇਕ ਵੱਡੀ ਸ਼ੈਅ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਉਂਦੋ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਵੇ। ਆਸ ਦਾ ਦੀਪਕ ਜਗਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੋਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦੈ। ਆਓ ਅਸੀਂ ਵੀ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦੇ ਦੀਪਕ ਬਾਲੀਏ ਤੇ ਦੁਆ ਕਰੀਏ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਆਸਾਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਬੂਰ ਪੈਂਦਾ ਰਹੇ .......!  

                    ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਦਿਲ  ਦੀਆਂ  ਤੂੰ ਦੀਪ ਜਗਾ ਰੱਖੀਂ

                    ਨੈਣਾ 'ਚ ਸੰਦਲੀ  ਜਿਹੇ ਤੂੰ ਖ਼ਾਅਬ ਸਜਾ ਰੱਖੀਂ

                    ਤੂੰ ਹੀ ਬਦਲੇਂਗਾ ਇਹ ਫਿਜ਼ ਜੋ 'ਕਜ਼ਾ' ਬਣੀ

                    ਰੌਸ਼ਨ ਮਿਨਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ  ਵਸਾ ਰੱਖੀਂ।  

             ਅੱਲਾ ਅੱਗੇ ਇਹ ਦੁਆਵਾਂ ਵੀ ਕਰੀਏ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਆਤੰਕੀ ਅਤੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਇਨਸਾਨਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਹਕੀਕੀ ਜਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋਏ ਪਏ ਨੇ, ਨੂੰ ਤੌਫੀਕ ਅਦਾ ਫਰਮਾਏ ਤੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੜਿਤਨ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੁਕਾ ਕੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹ ਪਿਆਰ, ਮੁਹੱਬਤ ਅਤੇ ਮਿਠਾਸ ਭਰ ਦੇਵੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਵਰਗੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਆ ਜਾਵੇ........ਆਮੀਨ.......