ਜੂਨ 1, 2007

ਸਾਨੂੰ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ!

                                                                                  -ਪ੍ਰੇਮ ਮਾਨ

ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁਹਾਵਰੇ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ 'ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪਰਚਲਤ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ politically correct ਅਤੇ politically incorrect. Politically Correct (PC) ਅਤੇ Politically Incorrect (PI) ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅਜਿਹੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤਰਜਮਾ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ Politically ਦਾ ਨਾ ਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਾਨੂੰਨ ਨਾਲ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਰਗ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਈਏ ਜਾਂ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ PI ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅੰਗ, ਲਤੀਫ਼ਾ, ਜਾਂ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ, ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ, ਕਾਲਿਆਂ ਦਾ, ਬੋਲਿਆਂ ਦਾ, ਅੰਨਿਆਂ ਦਾ, ਅਪਾਹਜਾਂ ਦਾ, ਬੀਮਾਰਾਂ ਦਾ, ਗੰਜਿਆਂ ਦਾ, ਸਮਲਿੰਗੀਆਂ ਦਾ, ਮੋਟਿਆਂ ਦਾ, ਪਤਲਿਆਂ ਦਾ, ਬੌਨਿਆਂ ਦਾ, ਲੰਮਿਆਂ ਦਾ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ, ਜਾਂ ਰੰਗ, ਧਰਮ, ਜ਼ਾਤ, ਅਤੇ ਨਸਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਰਗ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ ਜਾਵੇ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਵਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮਜ਼ਾਕ ਨਿਰਾਦਰ ਵਾਲੇ (offensive) ਅਤੇ ਬੇਸੁਆਦੇ (tasteless) ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮਜ਼ਾਕਾਂ ਨੂੰ PI ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਥੋਂ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਲੋਂ ਇਕ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁਹਾਵਰੇ ਪਿਛਲੇ ਤੀਹਾਂ-ਚਾਲੀਆਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਇਹ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇਥੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਇਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਮੁਹਾਵਰੇ ਇਥੋਂ ਦੇ free speech ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

          ਜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਫੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਅੰਗ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਫਿਕਰਿਆਂ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ PI ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਵਿਅੰਗ ਜਾਂ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਜਾਂ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨਹੀਂ ਛਾਪੇਗਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰ ਲੇਖਕ ਲਿਖੇਗਾ। ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛਾਪੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ Tabloid ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਜ਼ਾਕ ਲਿਖ ਦੇਵੇ, ਕੋਈ ਪਰਚਾ ਇਸਨੂੰ ਛਾਪ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਬੁਲਾਰਾ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਜ਼ਾਕ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਲਵੇ ਤਾਂ ਮੀਡੀਆ ਉਸਦਾ ਜੀਣਾ ਹਰਾਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਦੋ ਦਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਬਹੁਤ ਮਿਸਾਲਾਂ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾ. ਸਮਰਜ਼ ਨੇ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਸਰੀ ਹੀ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਹਿਸਾਬ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇੰਨਾਂ ਕਹਿਣ ਖ਼ਾਤਰ ਉਸਦੀ ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਪੁਲੀਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣਾ ਪਿਆ। ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ 'ਸਾਈਨਫੈਲਡ' ਦੇ ਇਕ ਐਕਟਰ ਨੇ ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਇਕ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕ ਲਾਈਨ ਆਖ ਦਿੱਤੀ। ਮੀਡੀਏ ਨੇ ਉਸਦਾ ਜੀਣਾ ਹਰਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਤਿੰਨਾਂ ਦਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣੀ ਪਈ। ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਸ ਏਂਜਲਜ਼ ਦੀ ਬੇਸਬਾਲ ਦੀ ਟੀਮ 'ਡਾਜਰਯ' ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਐਲ ਕੰਪਨੀਜ਼ ਅਤੇ ਸੀ. ਬੀ. ਐਸ. ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਐਨਾਲਿਸਟ ਜਿੰਮੀ 'ਦਾ ਗਰੀਕ' ਸਨਾਈਡਰ ਨੇ ਕਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਸਲ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੇਡਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਜਾਰਜ ਐਲਨ ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਸੈਨੇਟਰ, ਪਿਛਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਨੇਟਰ ਦੀ ਦੁਵਾਰਾ ਚੋਣ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਕ ਪਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਇਕ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨੀ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ 'ਮਕਾਕਾ' ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਾਂਦਰ ਹੈ। ਜਾਰਜ ਐਲਨ ਦੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਹ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਨ ਦੀ ਉਸਦੀ ਖੁਆਹਸ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਸਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਰੁਲ ਗਈ ૶ ਸਿਰਫ ਇਸ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਕਾਰਨ। ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਨਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਹੋਸਟ ਡਾਨ ਆਈਮਸ ਨੇ ਰਟਗਰਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਿਊ ਯਰਸੀ, ਦੀ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਝ ਭੈੜੇ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੀਡੀਏ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਐਨ. ਸੀ. ਬੀ. ਅਤੇ ਸੀ. ਬੀ. ਐਸ. ਦੋਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਆਈਮਸ ਨੂੰ ਕੰਮ ਤੋਂ ਕੱਢ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਆਈਮਸ ਨੇ ਕਈ ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਅੰਗ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਤੀਫਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਅਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਲਿਖ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਸਾਲ ਕੁ ਪਹਿਲਾਂ (2006 ਵਿੱਚ) ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਨੇ ਨਿਊ ਯਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੈਂਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਭਾਰੇ ਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਵਲੋਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਦਿੱਤਾ, ''ਖਾ ਖਾ ਕੇ ਬੜਾ ਫੁੱਲਿਆ ਲਗਦਾਂ।" ਜੇਕਰ ਉਹ ਇਨਸਾਨ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਮੋਟਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੀ ਬੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਉਸ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ। ਜੇ ਉਹ ਵੈਸੇ ਹੀ ਮੋਟਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਬਿਲਕੁੱਲ ਗਲਤ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅਮਰੀਕਨ ਗਾਇਕ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਆਖ ਦਿੰਦਾ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਵੀ ਉਸਦਾ ਭਵਿੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਨਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2007 ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੁਨਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਗਾਉਣ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਗੀਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ''ਅੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਦਿਸਣਾ। ਅੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਇਸਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ?" ਹੁਣ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵੀ PI ਹਨ। ਜੇ ਉਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘੱਟ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਿਰਾਦਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਘਾਟ ਜ਼ਰੂਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਾਂ ਜੇ ਕਿਸੇ ਸਰੋਤੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਜੀਅ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ! ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਕਦੇ ਵੀ ਕਹਿਣੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੇ। ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਕ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਨੇ ਇਕ ਸਾਹਿਤਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਾਂ, ਇਕ ਵਿਅੰਗ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਸੀ, ''ਸਿਆਣੇ ਐਵੇਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੀ ਮੱਤ ਗੁੱਤ ਪਿੱਛੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅਮਰੀਕਨ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਵਿਅੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਸਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਹੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣੀ ਪੈਂਦੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਮਿਰਜ਼ਾ-ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਜ਼ਮਾਨੇ ਹੋਰ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਅੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ PI ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। (ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਅੰਗ ਬਹੁਤ ਅੱਛਾ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੂਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।) ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਹੱਸ ਛੱਡਦੇ ਹਾਂ, ਕਿੰਤੂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿੰਤੂ ਕਰੀਏ। ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਹੱਸਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਅਸਵੀਕਾਰਤਾ ਦਿਖਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਕਹਿਣਾ ਵੀ PI ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਐਫ਼ਰੀਕਨ ਅਮੈਰਿਕਨ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਕੁਝ ਕਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਕਾਲੇ ਅਫਰੀਕਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਾਲੇ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਫਰੀਕਨ ਅਮੈਰਿਕਨ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਕੱਲ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਅਪਾਹਜਾਂ ਨੂੰ handicapped ਜਾਂ disabled ਕਹਿਣਾ ਵੀ PI ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਅੱਜ ਕੱਲ persons of special needs  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਰਗ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਵੇ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਵੇ ਵਰਤਣਾ PI ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਆੜ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰਗ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਣਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਰਗ ਬਾਰੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਠੀਕ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।

          ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਮ ਗੱਲਾ ਕਰਦਿਆਂ ਬੇਧਿਆਨੇ ਹੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਕਹਿਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ। ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮੈਂ ਖੁਦ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗਲਤੀ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਗਿਆ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਈ ਦੋਸਤ ਚੰਡੀਗੜ ਇਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਖਾਣੇ ਲਈ ਬੈਠੇ ਸਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਭੂਸ਼ਨ, ਜਿੰਦਰ, ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਭੂਸ਼ਨ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਬੇਧਿਆਨੇ ਹੀ ਇਕ PI ਗੱਲ ਕਹਿ ਗਿਆ। ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਕ ਦਮ ਮੈਨੂੰ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਮੈਂ PI ਗੱਲ ਕਹਿ ਗਿਆ ਸਾਂ ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਚੰਗੇ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਖੀ ਸੀ। ਉਧਰੋਂ ਭੂਸ਼ਨ ਵੀ ਥੋੜਾ ਗੁੱਸਾ ਕਰ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਛੇਤੀਂ ਦੇਣੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਕੇ ਭੂਸ਼ਨ ਤੋਂ ਜਾਨ ਛਡਾਈ। ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰੀ ਅਸੀਂ ਆਮ ਗੱਲ ਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਬੇਧਿਆਨੇ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲਤ ਹੋਣ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੀ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਲੈਣ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਛੋਟੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇਜ਼ਤ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੀ ਹਾਂ। ਪਰ ਸਾਡੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਛਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗਲਤੀ ਹੋਣੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਕੋਈ PI ਗੱਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਾਂ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕਹਾਈਏ ਤਾਂ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਾਤਰ ਦੇ ਚਾਲਚਲਣ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਕ ਲੇਖਕ ਕੋਈ ਇਹੋ ਜਿਹੀ PI ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਹੇ, ਭਾਵੇ ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਵਿਅੰਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਹੇਠਾਂ ਮੈਂ ਕੁਝ PI ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

(1). ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਮ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਵਾਕ ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ PI ਹਨ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ: ''ਕਾਸ਼ ਮੇਰੀ ਜ਼ਨਾਨੀ ਅੰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾ ਦੇਖ ਸਕਦੀ।" '' ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਮੈਂ ਬੋਲਾ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਨਾਨੀ ਨੂੰ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਸੁਨਣ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ।" ''ਮੇਰੀ ਮੋਟੀ ਜ਼ਨਾਨੀ ਜਦੋਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਫਰਸ਼ ਹਲਾ ਸੁੱਟਦੀ ਹੈ।" ''ਮੇਰੇ ਸੱਸ ਸਹੁਰੇ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਆਮ ਹੀ ਸਾਡੇ ਘਰ ਆ ਧਮਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਵਿਹਲੀਆਂ ਖਾਣ ਨੂੰ।" ''ਸਾਡੀ ਜ਼ਨਾਨੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਕਲ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਕਮਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਊਟ ਪਟਾਂਗ ਬਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸਭ ਗਲਤ ਗੱਲਾਂ ਅਸੀਂ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਆੜ ਲੈ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅੰਗ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣਾ ਮੁਆਫ਼ ਹੈ।

(2). ਬਜ਼ੁਰਗ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ''ਬਜ਼ੁਰਗ" ਕਹਿ ਲੈਣਾ ਤਾਂ PC ਹੈ ਪਰ ''ਬੁੱਢੇ ਜਾਂ ਬੁੜੇ" ਕਹਿਣਾ PI ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਛਪਦੇ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੈਨਿਕ ਅਖਬਾਰ ਨੇ ਮਈ ਦੇ ਇਕ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਇਕ ਖਬਰ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ''62 ਸਾਲ ਦਾ ਬੁੱਢਾ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋ ਅਫੀਮ ਸਮੇਤ ਗਿਰਫਤਾਰ।" ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਅੱਜ ਕੱਲ ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ 100 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਉਮਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਕ 62 ਸਾਲ ਦੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਬੁੱਢਾ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 62 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਇਨਸਾਨ ਅੱਧਖੜ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ, ਬੁੱਢਾ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰਾਦਰ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਥਾਂ 62 ਸਾਲ ਦਾ ਇਨਸਾਨ (ਜਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗ) ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ।

(3). ਕਈ ਮਾਂ ਪਿਓ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਿੱਲਕੁਲ PI ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ: ''ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੂਰਖ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਤੈਨੂੰ ਅਕਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣੀ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਾ ਮਰੇਂਗਾ।"

(4). ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਮ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਵਾਕ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ''ਆ ਐਵੇਂ ਮਰਾਸੀਆਂ ਵਾਂਗੂ ਕੀ ਗਾਉਣ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਫੜ ਲਿਆ?" ''ਅੰਨਾਂ? ਦੇਖ ਕੇ ਨਹੀਂ ਤੁਰ ਹੁੰਦਾ? ਐਵੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਜੀ ਜਾਂਦਾਂ?" ''ਇਹ ਐਵੇਂ ਕੀ ... ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਲ ਬਣਾਈ ਫਿਰਦਾਂ?" ''ਐਧਰ ਆ ਓਏ ਲੰਙਿਆਂ ਜਿਹਾ।" ''ਤੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਕਲ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਐਵੇਂ ਹੀ ਵਧ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਫਿਰਦਾਂ?" ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਵਾਕ PI ਹਨ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।

(5). ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤ ਦੂਜੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਸੁਣੀਦੀ ਹੈ: ''ਤੇਰੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਨੱਕ ਬਹੁਤ ਫੀਨਾ।" ''ਤੇਰਾ ਮੁੰਡਾ ਪੈਰ ਵਿੰਗੇ ਕਾਹਤੇ ਰੱਖਦਾ?" ''ਤੇਰੀ ਕੁੜੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀਆਂ।" ''ਤੇਰੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਕੰਨ ਬਹੁਤ ਵਿੰਗੇ ਆ।" ''ਤੇਰੀ ਕੁੜੀ ਇੰਨੀ ਪੀਲੀ ਕਾਹਤੇ ਹੈ?" ''ਤੇਰਾ ਮੁੰਡਾ ਇੰਨਾ ਪਤਲਾ ਕਿਉਂ ਹੈ?" ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿਣੀਆਂ ਗਲਤ ਹਨ ਅਤੇ PI ਹਨ।

ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਾਂਗਾ।

          ਮੈਂ ਜਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੇ ਇਕ ਈਮੇਲ ਸਾਰੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਾਂ। ਇਸ ਈਮੇਲ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਲਾਈਨਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ:

As we continue to migrate academic department web pages to the new design, an issue has resurfaced for which I would ask for your help. For each department, we will have a “footer” at the bottom of the webpage that will include your department email address. While this is often the email of your administrative assistant, a better solution is to create a generic email address for your department. …

ਇਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਇਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ:

I wish you would not refer to all our secretaries as "administrative assistants." According to their contract, Secretary IIs and Secretary Is have a lower pay scale and considerably different duties than the category of Administrative Assistant. … I know that you are trying to be politically correct about it and that is very thoughtful.

ਜੂਨ 2, 2007

ਪੀ.ਸੀ. ਅਤੇ ਪੀ.ਆਈ.

                                                                     -ਹਰਬਖਸ਼ ਮਕ਼ਸੂਦਪੁਰੀ

ਪੁਲੀਟੀਕਲੀ ਕੁਰੈਕਟ ਤੇ ਪੁਲੀਟੀਕਲੀ ਇਨਕੁਰੈਕਟ ਦਾ ਹੁਣ ਭਾਵੇਂ ਪੌਲਿਟਿਕਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਵੱਸ਼ ਪੌਲਿਟਿਕਸ ਦਾ ਹੱਥ ਸੀ। ਪੌਲਿਟਿਕਸ ਜਾਂ ਜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵਿਚ ਕਹਿ ਲਈਏ ਤਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਅਵੱਸ਼ ਸੋਚਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਜੇਹਾ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਬੋਲੇ ਜਿਹੜਾ ਉਹਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜ੍ਹਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸਦਾ ਉਹੀ ਕੁਝ ਕਹੇ ਜਿਹੜਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਵਾਂ ਲੱਗੇ। ਉਂਝ ਜੇ ਆਮ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਸਮਝ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲੈਣ ਤਾਂ ਇਹਦਾ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਣ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਲਾਭ ਅਵੱਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਇਹ ਪੀ.ਸੀ. ਤੇ ਪੀ.ਆਈ. ਨਾਲ ਜਿਹੜੀ ਭਾਵਨਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਕੌਣ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਯਕੀਨ ਕਰੇਗਾ? ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹੋਰ ਤੇ ਮੁੱਖ ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

          ਜੇ ਪੀ.ਸੀ. ਤੇ ਪੀ. ਆਈ. ਦੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਫੇਰ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂਗੇ ਜਿਹਦੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਹੈ ਹੀ ਅਜੇਹੇ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੀ.ਆਈ. ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲਤੀਫੇ, ਕਹਾਵਤਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸੇ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤਾਂ, ਕਿੱਤਿਆਂ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਅਪੰਗਾਂ ਵਲ ਹੀ ਸੇਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

          ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੀ ਵਿਆਕਰਣ ਵੀ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਦੇ ਫਰਕ ਵਲ ਸੇਧਤ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਸਤ੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੀ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਤੁੱਛ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੜਾ ਸੰਦੂਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਸੰਦੂਕੜੀ, ਬੜਾ ਤੱਕੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਤੱਕੜੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਂਚ ਕੈਂਚੀ, ਛੁਰਾ ਛੁਰੀ ਆਦਿ। ਇਹ ਲਿਸਟ ਬਹੁਤ ਲੰਬੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੰਨੇ ਕੁ ਨਾਲ ਹੀ ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਸਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।

          ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਔਚਿਤਯਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬਣਿਆ ਸ਼ਬਦ ਉੱਚਤ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਸਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਪੀ.ਸੀ. ਤੇ ਪੀ.ਆਈ. ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਚਤ ਉਪਚਾਰ ਤੇ ਅਨਉੱਚਤ ਉਪਚਾਰ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੀ.ਸੀ. ਤੇ ਪੀ.ਆਈ. ਵਾਂਗ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜੀਨੀਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵਾਲੇ ਅਰਥ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ।

ਜੂਨ 18, 2007

ਪੀ. ਸੀ. ਅਤੇ ਮਨ

                                                                                         -ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ

ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਪੁਲੀਟੀਕਲੀ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਤਾਂ ਹੀ ਹੈ ਜੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ । ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲੀਟੀਕਲੀ ਇਨਕੁਰੈਕਟ ਹੀ ਰਹੀਏ । ਘੱਟੋ ਘਟ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਤਾਂ ਮਿਲਦਾ ਰਹੇਗਾ । ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਵੀ ਕਹਾਂਗੇ ਓਹੀ ਠੀਕ ਹੋਵੇਗਾ ।

          ਜਦੋਂ ਮਨ ਹੋਰ ਤੇ ਮੁੱਖ ਹੋਰ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ ਪੁਲੀਟੀਕਲੀ ਠੀਕ ਬੋਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਘਾਟੇ ਵਿਚ ਰਹੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਧੋਖੇ ਵਿਚ ਉਹ ਇਹ ਭੁੱਲ ਹੀ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਮੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਕਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

June 19, 2007

-Mohinder Bhatnagar

I do not think an honest and straightforward man would think about being politically correct or incorrect before expressing his views on any issue. When a person consciously tries to be 'politically correct', he says something which he does not mean. Thus being politically correct smacks of dishonesty on one's part. Such a person is only a turn coat who is swayed with the direction of the wind - favorable or unfavorable.

          So far as the usage of these two words is concerned, there can be no denying the fact that they owe their origin to the word 'politics' which has earned the dubious distinction of being an unnecessary evil in the modern world. Honest and upright persons are not interested in politics or being 'politically correct'. It is unfortunate that such words have entered the lexicon of so called advanced societies. 

          Further in the context of personal human relations between loved ones like father and son, mother and daughter, husband and wife, etc., there cannot be anything called 'politically incorrect' as mentioned by Prem Mann. Sometimes we call our children derisively out of love and affection which in turn they also do not mind because they realize our true motive in doing so. If we try to be PC even in such intimate relationships, we will reduce ourselves to scheming individuals rather than loving human beings.

June 21, 2007

                                               -Ajit Singh

If we look at this topic from the overall humanity point of view and not from our own individual concerns then we can learn a lot from what has been presented here by all the individual writers. We observed that a person with a clean mind having no individual motives may not need to think about these two words (PC and P1) but it does not mean we can ignore them. How to reach at this level of being politically correct by having a sound and clean mind is the real question.

          Please note, we are not talking about those rare few individuals who are egoless and spiritually enlightened beings. We are talking about the rest of us living in India, America, Canada, China, England, etc., who can identify that a self-centered ego is operating inside all of us and all our actions are based on that. Subconsciously or unconsciously, we think of our own motives first before performing any simple action such as looking, listening, speaking or writing etc. In addition, if we leave about a million people of this planet who are spiritually enlightened noble beings, the remaining 99.89% people will fall in this category that we can say are aggressively competing with each other in a desire to gain fame and wealth or to survive or dominate the environment in which we live. We are full of fear, anger, and jealousy. We are crude and violent people when we judge each other. We enjoy looking good and making others feel insignificant. And, now we are adding one more thing to that list to be politically correct at all costs.

          I do not know if I am making it clear, this society we are talking about consists of you, me and all of us and we have developed a type of mindset that is selfish in nature, which is our problem. Even when we wrote all these essays, we had the same inherent internal desire to be politically correct. It is not hard to discover what is really going on, that is, we like to hide our weakness instead of understanding why do we need to hide it. If we really understand, what does it cost us to hide it, we would not be acting this way that creates more problems for us to handle later. We put on a new mask every time we hide our weakness from our self and from others. At first, we know we are pretending but later on, we forget the pretense and start believing that we are noble people. Much of the stress, strain and mental anxiety are the results of this superficial action. When we catch ourselves doing this consciously, we have a choice to drop this desire to be egotistic and be vulnerable and honest with each other. Only then there is a possibility to develop that mind which does not need to be politically correct and will be correct no matter what it does.

ਜੂਨ 21, 2007

                -ਪ੍ਰੇਮ ਮਾਨ

ਜਿਵੇਂ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਭੱਟਨਗਰ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਉਪਰਲੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ, ਗੱਲ-ਬਾਤ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਤੇ ਹੀ ਅਧਾਰਤ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਬੇਈਮਾਨੀ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕੋਈ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ; ਜੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਕੁਰੈਕਟਨੈਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਵੀ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਕਈ ਬਾਰ ਸਾਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਡਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਕੁਰੈਕਟ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਕਿ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਡਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਸਾਨੂੰ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਤਿਆਗ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਹਿੰਦਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਸਮਝ ਜਾਣਗੇ ਕਿ ਮਾਂ ਪਿਓ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਮੂਰਖ ਆਖੀ ਜਾਓ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਸਰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਕ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਆਦਮੀ ਬੱਕਰੀ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨੇ ਰਲਕੇ ਉਸਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਦੀ ਸਕੀਮ ਬਣਾਈ। ਪਹਿਲਾ ਲੁਟੇਰਾ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ''ਇਹ ਕੱਟੇ ਨੂੰ ਕਿਧਰ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾਂ?" ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ''ਇਹ ਕੱਟਾ ਨਹੀਂ, ਬੱਕਰੀ ਹੈ।" ਉਹ ਆਦਮੀ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਦੂਜਾ ਲੁਟੇਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਇਹੀ ਕਿਹਾ, ''ਇਹ ਕੱਟੇ ਨੂੰ ਕਿਧਰ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾਂ?" ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਫਿਰ ਓਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ''ਇਹ ਕੱਟਾ ਨਹੀਂ, ਬੱਕਰੀ ਹੈ।" ਉਹ ਆਦਮੀ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਹੋਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤੀਜਾ ਲੁਟੇਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਇਹੀ ਕਿਹਾ, ''ਇਹ ਕੱਟੇ ਨੂੰ ਕਿਧਰ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾਂ?" ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਫਿਰ ਓਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ''ਇਹ ਕੱਟਾ ਨਹੀਂ, ਬੱਕਰੀ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਬੱਕਰੀ ਨੂੰ ਕੱਟਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਸ਼ਕ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬੱਕਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਲੁਟੇਰੇ ਬੱਕਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਪਏ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਮਾਂ ਪਿਓ ਦਾ ਬੱਚਾ ਇੰਨਾ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਹੱਲਾ ਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣੀ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਮੂਰਖ ਜਾਂ ਨਲਾਇਕ ਕਹਿਣਾ।

          ਜੇ ਮਹਿੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਡੇ ਆਪਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਪੋਲੀਟੀਕਲੀ ਇਨਕੁਰੈਕਟ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਚਾਹੀਏ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਠੀਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੀ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਮਖੌਲ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਹੀ, ''ਡੈਡੀ, ਤੂੰ ਪੂਰਾ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਪੂਛ ਐਂ।" ਤੇ ਅੱਗਿਓਂ ਪਿਓ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਖੌਲ ਨਾਲ ਕੀ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੇਗਾ, ''ਕਾਕਾ ਤੂੰ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਹਰਾਮਜ਼ਾਦਾ ਐਂ।" ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਠੀਕ ਹੈ? ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਣ: ਕੀ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਆਦਮੀ ਆਪਣੀ ਤੀਵੀਂ ਨੂੰ ਮਖੌਲ ਨਾਲ ਇਹ ਕਹੇ, ''ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਐਂ।" ਤੇ ਅਗਿਓਂ ਜੇ ਜ਼ਨਾਨੀ ਆਖੇ, ''ਤੂੰ ਤਾਂ ਕੰਜਰ ਦਾ ਪੁੱਤ ਐਂ।" ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਹੈ? ਸੋ ਹਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਪੋਲੀਟੀਕਲੀ ਕੁਰੈਕਟ ਅਤੇ ਪੋਲੀਟੀਕਲੀ ਇਨਕੁਰੈਕਟ ਭਾਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

          ਪੋਲੀਟੀਕਲੀ ਕੁਰੈਕਟ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੰਨ ਲਓ ਕਿਸੇ ਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੱਦਦ ਲਈ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਪੋਲੀਟੀਕਲੀ ਇਨਕੁਰੈਕਟ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ''ਇੱਧਰ ਆ ਓਏ ਨਕੰਮਿਆ।" ਅਤੇ ਜਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਪੋਲੀਟੀਕਲੀ ਕੁਰੈਕਟ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ''ਕਾਕਾ ਇੱਧਰ ਆਈਂ ਜ਼ਰਾ।" ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਪਿਆਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ।

          ਇਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਣ: ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਕ ਬਦਮਾਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭੈੜੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਤਾਂ ਇਹੀ ਆਖੇਗੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲੀਏ ਤਾਂ ਆਖੀਏ, ''ਬਦਮਾਸ਼ਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ?" ਭਾਵੇਂ ਇਸਦੇ ਬਦਲੇ ਸਾਨੂੰ ਹੱਡੀਆਂ ਹੀ ਭਨਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣ। ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਇਨਸਾਨ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਵੇਲੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਵਰਤਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣਗੇ?

ਜੂਨ 22, 2007

                                                                                         -ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ

ਪ੍ਰੇਮ ਜੀ ਜਿਹੜੀ ਉਦਾਹਰਣ ਤੁਸੀਂ ਬਦਮਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਆਖੀਰ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਵੇਲੇ ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇਗਾ । ਮੈਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ ਈਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਈਗੋਲੈਸ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕਰੀਏ । ਇਸ ਦਾ ਸਹੀ ਜਾਵਾਬ ਅਸੀਂ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਤੇ ਜੋ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਹੈ ਨਹੀਂ । ਪਰ ਇਕ ਈਮਾਨਦਾਰ ਇਨਸਾਨ ਜੋ ਵੀ ਕਰੇਗਾ ਉਹ ਠੀਕ ਹੀ ਕਰੇਗਾ । ਹੋ ਸਕਦਾ ਉਸ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਬਦਮਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਅਲਗ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿ ਉਸ ਬਦਮਾਸ਼ ਦਾ ਅਜਿਹੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋਵੇ । ਇਸ ਸਾਵਾਲ ਤੋਂ ਕੀ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਨੇਕ ਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰ ਇਨਸਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ? ਕੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ ਈਮਾਨਦਾਰ ਤੇ ਈਗੋਲੈਸ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?